بررسی بیماری غدد فوق کلیه

بررسی بیماری غدد فوق کلیه

در قسمت فوقانی کلیه غده ای به نام غده فوق کلیه یا آدرنال وجود دارد که هورمون های مهمی همچون کوتیزول، آدرنالین و آلدوسترون تولید و ترشح می کند. برخی مواقع غده آدرنال دچار پرکاری و کم کاری می شود، یعنی هورمون ها را بیش از حد یا به اندازه کافی تولید نمی کند. تولید بیش از حد یا کمتر از حد هورمون موجب اختلال در غده فوق کلیه می شود که بر عملکرد بدن بسیار تاثیرگذار است. بیماری آدیسون، سندرم کوشینگ، هایپرپلازیای مادرزادی، تومور یا سرطان غده فوق کلیه، هیپرآلدوسترونیسم و….از جمله بیماری های مربوط به غدد فوق کلیه هستند. در این مقاله از سایت دکتر آرزه گر قصد داریم بیماری های مربوط به غدد فوق کلیوی را بررسی کنیم.

غدد فوق کلیه چیست و چه وظایفی برعهده دارند؟

غدد فوق کلیه اندامی مثلثی شکل هستند که ۵/۳ سانتی متر ارتفاع و ۷ سانتی متر طول دارند و در قسمت فوقانی کلیه قرار گرفته اند. این غده درون‌ریز در ترشح هورمون های استروئیدی همچون آلدوسترون، کوتیزول و آدرنالین نقش دارند. غدد آدرنال با ترشح هورمون های مختلف ادامه حیات را ممکن می سازند. برای مثال با ترشح هورمون آلدوسترون به تنظیم فشار خون از طریق مبادله آب و نمک در کلیه با خون کمک می کند. چنانچه هورمون آلدوسترون ترشح نشود، آب و نمک زیادی از کلیه ها دفع شده و فشار خون کاهش پیدا می کند. ترشح هورمون آندروژن از غدد فوق کلیوی موجب اختلاف در صفات جنسی و ظاهر در خانم ها و آقایان می شود. از غدد آدرنال هورمن دیگری به نام کوتیزول ترشح می شود که شرایط تنش زا و استرس زا را کنترل می کند.

نارسایی غدد فوق کلیوی چیست؟

اختلال در غدد فوق کلیوی زمانی رخ می دهد که این غده به اندازه کافی کورتیزول و آلدوسترون تولید و ترشح نکند. این نارسایی زمانی به وجود می آید که شما یک بیماری خود ایمنی داشته باشید که به غدد حمله کنند یا می تواند ناشی از تومورهای سرطانی، سل و سایر بیماری ها باشد که به این حالت نارسایی اولیه آدرنالین گفته می شود. نارسایی ثانویه آدرنال از نارسایی اولیه شیوع بیشتری دارد و به این علت اتفاق می افتد که آدرنوکورتیکوتروپین هورمون ترشح شده از غده هیپوفیز به اندازه کافی تولید و ترشح نشود.

اختلالات غدد فوق کلیوی

هنگامی که غدد فوق کلیوی یا آدرنال در عملکرد خود دچار کاهش و افزایش شوند ممکن است در این غده اختلالاتی به وجود بیاید. از مهمترین بیماری های غده آدرنال به موارد زیر می توان اشاره کرد:

• بیماری آدیسون

احتمال ابتلا به بیماری آدیسون در هر رده سنی وجود دارد و زمانی اتفاق می افتد که هورمون های کوتیزول و آلدوسترون به اندازه کافی تولید نشوند. این بیماری به صورت حاد یا مزمن رخ می دهد که از علائم بیماری آدیسون مزمن می توان به: خستگی، کاهش فشار خون، کاهش وزن، بی اشتهایی، استفراغ، تهوع، کاهش قند خون و ….اشاره کرد. چنانچه به فرد مبتلا به آدیسون مزمن یک شوک استرسی وارد شود به آدیسون حاد مبتلا می شود. از جمله علائم نشان دهنده آدیسون حاد درد شکم، کاهش قند خون، افت شدید خون و…هستند، این افراد باید به صورت اورژانسی تحت درمان قرار گیرند.

• بیماری سندرم کوشینگ

در بیماری سندرم کوشینگ برخلاف بیماری آدیسون هورمون کوتیزول به مقدار بسیار زیادی ترشح می شود. ترشح بیش از حد این هورمون ناشی از مصرف طولانی مدت داروهای استروئیدی، وجود بافت های غیرعادی در غده هیپوفیز یا وجود غده های خوش خیم در غده آدرنال است. از جمله نشانه های ابتلا به سندرم کوشینگ به مواردی همچون: اختلال قاعدگی در زنان، ضعف عضلانی، افزایش وزن، کبود شدن پوست، افزایش قند خون، لخته شدن خون، نازک شدن پوست و…می توان اشاره کرد.

• بیماری هیپرآلدوسترونیسم

زمانی که هورمون آلدوسترون بیش از اندازه ترشح شود و فشار خون افراد بالا برود، بیماری هیپرآلدوسترونیسم رخ می دهد. این بیماری با مشکلاتی همچون سردر و اختلال در بینایی همراه است؛ از همین رو میزان نمک در افراد مبتلا به بیماری هیپرآلدوسترونیسم با اختلال مواجه شده و فشار خون به راحتی با داروهای کنترل فشار خون کنترل نمی شود.

• سرطان غدد فوق کلیوی

سرطان غدد فوق کلیوی در موارد بسیار نادری رخ می دهد که اغلب اوقات هیچ گونه علائمی ندارد و زمانی می توان این بیماری را تشخیص داد که در اندام و بافت ها گسترش پیدا کند. این نوع سرطان رشد بسار سریعی دارد و افراد علائمی مانند درد شکم، درد پهلو و یا احساس پر بودن شکم را تجربه می کنند.

• هیپرپلازیای مادرزادی غده آدرنال

هایپرپلازیای مادرزادی یک نوع اختلال ژنتیکی محسوب می شود که در آن میزان کورتیزول و آلدوسترون یا هردو کاهش می یابد. کودکانی که با این بیماری متولد می شوند با افزایش تولید آندروژن مواجه هستند که ممکن است منجر به ظاهر شدن ویژگی های مردانه در دختران و بلوغ زودرس در پسران شود.‌

• سرکوب غدد فوق کلیه

مصرف داروهای استروئیدی مانند پردنیزون یا دگزامتازون موجب می شود فعالیت طبیعی غدد فوق کلیه کمتر شود. اگر مصرف داروهای استروئیدی به طور ناگهانی قطع کنید ممکن است غده فوق کلیوی توانایی تولید هورمون های استروئیدی به اندازه کافی را برای چند هفته نداشته و با مشکلات بالینی همراه باشد.

علائم اختلال در غده فوق کلیوی

علائم اختلال در غده فوق کلیه با توجه به اینکه ‌کدام هورمون درگیر است متفاوت است به طوری که علائم سطوح بالای کورتیزول عبارت اند از:

• چاقی بالاتنه
• خستگی و حالت گیجی
• فشار خون بالا و دیابت
• پوست نازک و کبود شده

علائم ترشح بالای هورمون آلدوسترون عبارت اند از:

• فشار خون بالا
• پایین بودن سطح سدیم
• ضعف و ناتوانی
• درد و اسپاسم در عضلات

علائم سطح بالای هورمون های جنسی در مردان و زنان قبل از بلوغ شامل موارد زیر است:

• آکنه
• رشد موهای صورت و طاسی
• عصبانی شدن اندام
• میل جنسی بیشتر
• داست صدای کلفت و عمیق

مراجعه به پزشک

در مطالب فوق بیماری های مربوط به غدد فوق کلیه را بررسی کردیم که برای درمان هر کدام باید به پزشک حاذق و ماهری مراجعه کنید. شما می توانید برای درمان این بیماری ها به مطب دکتر آرزه گر جراح و متخصص کلیه و مجرایی ادراری مراجعه کنید. ایشان دوره تکمیلی آندویورولوژی را در هلند گذرانده و ۱۱ سال در زمینه درمان بیماری های مربوط به کلیه تخصص و تبحر دارند. برای مراجعه حضوری به مطب دکتر آرزه گر می توانید با شماره‌ های درج شده در سایت تماس گرفته و نوبت ویزیت حضوری رزرو کنید.