آنچه باید در مورد غدد فوق کلیوی یا غده های آدرنال بدانید
غدد فوق کلیوی یا غده های آدرنال به عنوان غدد درون ریز شناخته می شوند که می توانند در تنظیم مستقیم بدن یعنی ثابت نگه داشتن مواد موجود در محیط داخلی بدن و وضعیت کلی آن نقش مهمی داشته باشند. در این مقاله از سایت دکتر سید حمیدرضا آرزه گر قصد داریم در مورد غدد فوق کلیوی یا غده های آدرنال صحبت کنیم. اگر علاقه دارید در این زمینه اطلاعات مفیدی کسب کنید همراه ما باشید.
معرفی غده فوق کلیوی یا غده آدرنال
در اصطلاح پزشکی به غدد فوق کلیوی، غدد آدرنال گفته می شود که به صورت دو غده درون ریز بوده و هر کدام روی کلیه قرار می گیرد. وزن تقریبی هر کدام از این غده ها ۵ گرم است و به ۲ بخش قشر و مغز یا مدولا تقسیم می شوند. لازم به ذکر است که هر کدام از این دو بخش می توانند یکسری هورمون های متفاوت ترشح کنند.
هورمون های غده فوق کلیه
بخش قشر غده آدرنال نسبت به مدولای آن اهمیت بیشتری دارد. به طوری که اگر این بخش برداشته شود فرد می میرد. در حالی که اگر بخش مدولا برداشته یا تخریب شود، فقط یکسری اختلالات برای فرد به وجود می آید. دسته ای از هورمون ها با نام کورتیکواستروئید توسط قشر غده آدرنال تولید می شوند. در واقع ۳ لایه داخل قشر آدرنال وجود دارد که این لایه ها به ترتیب از خارج به داخل شامل گلومرولا، فاسیکولا، رتیکولا هستند.
در این لایه آن بخش گلومرولا است که می تواند مانند آلدسترون مینرالوکورتیکوییدها ترشح کند. این تنظیم باعث می شود تا الکترولیت های مهم بدن مثل سدیم و پتاسیم تنظیم شوند. فاسیکولا میانی محسوب می شود که مانند کورتیزول و کورتیکوسترون، گلوکوکورتیکوییدها را می سازد و آن را وارد جریان خون می کند. در واقع زمانی که میزان استرس و فشار روحی بالا می رود این هورمون بدن را برای حالت ستیز و گریز آماده می کند. درست مانند سیستم سمپاتیک عمل کرده و فشار خون را بالا می برد؛ در نتیجه با افزایش ضربان قلب مواجه می شویم.
این هورمون نقش بسیار مهمی در متابولیسم مواد قندی دارد و می تواند در شرایطی که استرس فرد بالا است، میزان قند خون را افزایش دهد. این کار با افزایش متابولیسم چربی، قند و پروتئین انجام می شود. لایه داخلی نیز رتیکولا است که باید آندروژن ها را ترشح کند و آن را به داخل خون بفرستد. دقیقاً مشابه هورمون های جنسی عمل می کند و نقش مهمی در فعالیت های جنسی دارد.
کورتیزول
کورتیزول همان هورمونی گلوکوکورتیکوئیدی است که به واسطه زونا فاسیکولا ساخته می شود و می تواند در بدن فرد نقش بسیار مهمی را داشته باشد. این هورمون کنترل استفاده بدن از پروتئین، چربی و کربوهیدرات را برعهده دارد و می تواند فشار خون را تنظیم و التهاب را سرکوب کند. همچنین قند خون توسط این هورمون افزایش پیدا می کند و شکل گیری استخوان ها را کاهش می دهد. هورمون کورتیزول در چرخه خواب و بیداری نیز نقش بسیار مهمی دارد. در هنگام بروز استرس کورتیزول آزاد شده و باعث می شود بدن فرد انرژی بیشتری را دریافت کند تا بتواند موقعیت پیش آمده را کنترل کند.
نحوه تولید کورتیزول در غدد فوق کلیوی
غده های آدرنال برای پاسخ به سیگنال های ارائه شده توسط غده هیپوفیز که سیگنال دهی از جانب هیپوتالاموس در مغز است واکنش نشان می دهد. برای تولید کورتیزول توسط غده فوق کلیوی موارد زیر به وجود می آیند:
• غده هیپوفیز توسط هورمون کورتیکوتروپینی تحریک می شود تا هورمون آدرنوکورتیکوتروپین ترشح گردد.
• هورمون کورتیزول با تحریک هورمون آدرنوکورتیکوتروپین ساخته و در خون آزاد می شود.
• جریان مناسب کورتیزول در خون به واسطه هیپوتالاموس و غده هیپوفیز حس می شود.
کافی نبودن آدرنال
کافی نبودن مقدار آدرنال یک اختلال بسیار نادر است که علت آن کمبود اولیه آدرنال یا بیماری های هیپوتالاموس و غده هیپوفیز است. این اختلال با سطح بسیار پایین هورمون های آدرنال تشخیص داده می شود که می تواند علائمی مثل کاهش اشتها، کاهش وزن، تهوع و استفراغ، تیرگی پوست، خستگی و درد شکم داشته باشد. مهم ترین علتی که برای نارسایی اولیه آدرنال می توان در نظر گرفت اختلالات خود ایمنی، عفونت ها، قارچ، سرطان و عوامل ژنتیکی است. با این که در طول زمان کمبود آدرنال به وجود می آید اما یکباره به بحران آدرنال تبدیل می شود. این مشکل می تواند نتایج بسیار جدی مثل شوک مرگ آور، تشنج و کما را در پی داشته باشد.
هایپرپلازی مادرزادی آدرنال
برخی اوقات کافی نبودن میزان آدرنال می تواند در نتیجه یک اختلال ژنتیکی به نام هایپرپلازی مادرزادی آدرنال ایجاد شود. کودکانی که با این اختلال به دنیا می آیند آنزیم هایی که برای تولید کورتیزول یا آلدسترون یا هر دو آن ها نیاز است را ندارند. در حالی که با میزان بالای آندروژن مواجه هستند که باعث می شود در دختران صفات مردانه و در پسران بلوغ زودرس ایجاد شود. ممکن است این اختلال تا سال ها تشخیص داده نشود و تشخیص آن وابسته به شدت کمبود آنزیم است. در موارد شدیدتر نیز نوزادان از استفراغ، عدم رشد کافی، دهیدراته شدن و اندام تناسلی نامشخص رنج می برند.
پیش فعالی غدد فوق کلیوی
برخی مواقع غدد فوق کلیوی طوری هستند که توسط آنها هورمون خاصی بیش از حد تولید خواهد شد. ندول هایی که ابعاد آن ها ۴ سانتی متر یا بزرگ تر است احتمال بدخیم بودن دارند که در تصویربرداری ها ویژگی های خاص آن ها نشان داده می شود. البته لازم است بگوییم که همه ندول های خوش خیم و هم بدخیم میزان زیادی از هورمون های خاص را تولید می کنند اما در کل آن هایی که ابعادشان بیش از ۴ سانتی متر است باید توسط پزشک متخصص ارزیابی شوند.
مراجعه به پزشک
مطالب فوق سعی کردیم هر آنچه لازم است در مورد غدد فوق کلیوی یا غده های آدرنال بدانید را بررسی کنیم. همان طور که گفته شد این غدد اهمیت بسیار زیادی دارند و عملکرد آن ها به طور مستقیم در سلامت بدن نقش خواهد داشت. چکاب های دوره ای می تواند شما را از عملکرد و سلامت این غدد آگاه سازد. دکتر سید حمیدرضا آرزه گر جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری برای انجام این چکاپ ها به شما کمک خواهند کرد. برای دریافت نوبت ویزیت حضوری کافیست با شماره های درج شده در این سایت تماس بگیرید.
