پیوند کلیه بهتر است یا دیالیز؟
پیوند کلیه امروزه به عنوان یک راه نجات برای بیماران مبتلا به مشکلات کلیوی است که در طول زندگی خود دائماً مجبور به استفاده از دیالیز مصنوعی هستند. در روش پیوند کلیه، کلیه سالم از فرد دهنده به فرد گیرنده منتقل می شود که برای انجام آن از روش جراحی استفاده خواهد شد. جهت آشنایی بیشتر با پیوند کلیه و دیالیز در ادامه همراه ما باشید.
وظیفه و عملکرد کلیه ها
در حالت نرمال همه افراد دو کلیه در پهلوهای خود و در محل اتصال دهنده به ستون فقرات دارند که توسط این دو کلیه دیالیز طبیعی و دفع مواد سمی از بدن انجام می شود. وظیفه اصلی کلیه تصفیه خون است اما به غیر از آن در تولید گلبول های قرمز و تنظیم الکترولیت ها مثل کلسیم و پتاسیم نقش بسیار مهمی دارند. مواد زائدی که توسط کلیه ها تصفیه می شود، به صورت ادرار از بدن خارج خواهد شد. در واقع در هر ۲۴ ساعت کلیه می تواند ۲۰۰ لیتر خون را تصفیه کند و ۲ الی ۳ لیتر را به صورت ادرار از بدن دفع کند و بقیه خون که شامل مواد مورد نیاز بدن است را به خون و بدن بر می گرداند.
در صورتی که کلیه کم کار شود و عملکرد درستی نداشته باشد، این تصفیه خون و تنظیم بدن به درستی انجام نمی شود و فرد دچار نارسایی کلیه می شود؛ زیرا مواد سمی در بدن این فرد جمع شدند. علائمی مثل ضعف، خستگی، بی حالی، بی اشتهایی، رنگ پریدگی و بوی بد دهان در افراد دچار نارسایی کلیه بروز می کند که در این مرحله بیمار نیاز به دیالیز مصنوعی یا در موارد شدیدتر نیاز به پیوند کلیه خواهد داشت.
دلایل ایجاد نارسایی کلیه
معمولاً دو دلیل اصلی برای از کار افتادن کلیه ها وجود دارد که یکی از آن ها دیابت کنترل نشده و دیگری فشارخون بالا است. به همین خاطر توصیه شده است که افراد مبتلا به دیابت و فشارخون برای جلوگیری از نارسایی کلیه دائماً تحت نظر پزشک قرار بگیرند و به صورت منظم چکاپ های دوره ای را انجام دهند. البته دلیل دیگری برای از کار افتادن کلیه وجود دارد که آن هم بیماری های التهابی سلول های تصفیه کننده خون بوده که دلیل آن هنوز شناخته نشده است.
البته لازم به ذکر است که بسیاری از بیماری های ارثی مثل کیستیک ارثی کلیه، سنگ های بزرگ کلیه و انسدادی و همچنین مصرف داروهای مخدر مثل هروئین در ایجاد نارسایی کلیه نقش بسیار زیادی دارند. در مراحل اولیه کم کاری کلیه معمولاً هیچ علامتی بروز نمی کند و زمانی که حدود ۹۰ درصد کلیه از کار افتاد علایم به صورت فشار خون بالا، دفع پروتئین، تکرر ادرار، بالا رفتن اوره و کراتین، تورم دست و پا و پلک و ضعف عمومی و بی حالی بروز می کنند.
اقدامات ضروری در صورت ابتلا به نارسائی کلیه
بسیاری از بیماران در مراحل اولیه نارسایی کلیه از دیالیز می ترسند در حالی که دیالیز برای این بیماران یک راه نجات است و اگر به موقع دیالیز صورت نگیرد، خطر مرگ برای این بیماران به وجود می آید؛ بنابراین اکیداً توصیه می شود که بیماران مبتلا به نارسایی کلیه به هیچ وجه از دیالیز نترسند و به آن به عنوان یک فرشته نجات بخش نگاه کنند و سر موقع دیالیز را در مراکز درمانی انجام دهند تا بتوانند به زندگی روزمره خود برسند. ممکن است بسیاری از بیمارانی که دیالیز می شوند، با عوارضی مثل افت فشارخون، عفونت و حساسیت مایع دیالیز مواجه شوند که نیاز به مداخلات پزشکی دیگری خواهد بود.
اولین قدم برای انجام دیالیز
در مرحله اول بیمار نیاز به ایجاد فیستول شریانی یا وریدی برای انجام دیالیز در دست دارد که باید با حضور متخصص و جراح عروق این کار انجام شود. پس از آن بیمار می تواند تحت دیالیز قرار بگیرد. تعداد جلسات دیالیز برای هر بیمار متفاوت است؛ زیرا با توجه به شرایط بیمار و شدت نارسایی و کم کاری کلیه ها مشخص می شود. به طور کلی بیماران از یک جلسه در هفته تا ۳ جلسه در هفته مطابق با دستور پزشک می توانند تحت دیالیز قرار بگیرند. معمولاً دیالیز به دو صورت همودیالیز و دیالیز صفاقی انجام می شود که در ادامه آن ها را بررسی خواهیم کرد.
• همودیالیز: در این روش به واسطه فیستول دست و توسط ماشین تصفیه خون صورت می گیرد و خون بیمار از طریق فیستول به دستگاه وارد می شود و مواد زائد آن توسط دستگاه جذب خواهند شد. پس از آن که خون داخل دستگاه تمیز شد به بدن بیمار بر می گردد. این روش دیالیز یکی از بهترین و مؤثرترین اقدامات خواهد بود.
• روش دیالیز صفاقی: روش بعدی با استفاده از پرده های طبیعی پوشاننده احشاء شکم بیمار انجام می شود که در مقایسه با روش همودیالیز تأثیر زیادی ندارد.
پیوند کلیه
تنها راه نجات برای بیماران مبتلا به نارسایی کلیه فقط دیالیز مصنوعی نیست؛ بلکه آن ها می توانند با انجام پیوند کلیه به زندگی خود ادامه دهند. در روش پیوند، کلیه سالم از فرد دهنده به فرد گیرنده (یعنی کسی که به نارسایی کلیه مبتلا است) منتقل می شود. پیوند کلیه می تواند از خویشاوندان یا افراد دیگر که شرایط دادن کلیه را دارند صورت گیرد.
درصد موفقیت پیوند کلیه بستگی به تطابق نسجی فرد دهنده و گیرنده دارد که پیش از عمل با آزمایش های مخصوص این موارد مشخص خواهد شد. توجه داشته باشید که هر چه فرد موردنظر به بیمار نزدیک تر باشد، تطابق نسجی بالاتر است؛ بنابراین درصد موفقیت پیوند بیشتر خواهد شد.
آیا احتمال پس زدن کلیه پس از پیوند وجود دارد؟
امروزه با وجود آزمایشات و بررسی های کامل و دقیق قبل از عمل و انتخاب فرد مناسب، احتمال پس زدن کلیه کاهش یافته است. چنانچه پس از عمل کلیه پیوند زده شده با بدن بیمار مطابقت نداشته باشد، به عنوان یک جسم خارجی تلقی می شود که در این صورت سلول های بدن به کلیه پیوندی حساسیت نشان می دهند و به آن حمله می کنند. به این نوع پس زدن کلیه، پس زدگی حاد گفته می شود. نوع دیگری از پس زدگی کلیه وجود دارد که به صورت تدریجی اتفاق می افتد و در طی آن کلیه پیوند شده به مرور زمان از کار می افتد. به این نوع پس زدگی کلیه نیز پس زدگی مزمن می گویند. امروزه با داروهای مناسب تا حد زیادی این نوع پس زدگی ها مهار خواهند شد.
چگونگی انجام پیوند کلیه
برای انجام پیوند کلیه باید تمامی آزمایشات لازم از فرد گیرنده و فرد دهنده کلیه گرفته شود و پس از بررسی تطابق نسجی هر دو نفر برای بررسی های تکمیلی در بیمارستان بستری خواهند شد. در روز عمل نیز در دو اتاق عمل، جراحی توسط دو جراح آغاز می شود. کلیه فرد دهنده پس از خارج شدن به فرد گیرنده پیوند زده می شود. این کلیه پیوند زده شده در بخش لگن و پایین از محل کلیه طبیعی قرار خواهد گرفت.
مراجعه به پزشک
با توجه به آنچه در مطالب فوق ذکر شد، می توان نتیجه گرفت که عملکرد کلیه اهمیت بسیار زیادی دارد. به خصوص در کسانی که مبتلا به دیابت یا فشارخون هستند، باید بررسی های دوره ای انجام شود. شما می توانید برای چکاپ های دوره ای خود تحت نظر دکتر سید حمیدرضا آرزه گر باشید تا از مشکلات جدی و آسیب به کلیه جلوگیری شود.
