آزمایش PSA چیست و چه نقشی در تشخیص بیماری های پروستات دارد؟
آزمایش PSA یک آزمایش خون ساده است که برای بررسی وضعیت پروستات در مردان انجام می شود. در بدن همه مردان ماده ای به نام PSA وجود دارد، اما وقتی مقدار آن در خون بیشتر از حد طبیعی باشد، می تواند نشانه ای از وجود مشکل در پروستات باشد. این مشکل ممکن است یک التهاب ساده، بزرگی خوش خیم پروستات یا حتی سرطان پروستات باشد. به همین دلیل پزشکان از این آزمایش برای تشخیص زودهنگام بیماری ها و پیشگیری از پیشرفت آن ها استفاده می کنند.
مقدار طبیعی PSA در خون چقدر است؟
مقدار PSA در خون برای همه افراد عددی ثابت و یکسان نیست و به عواملی مثل سن، شرایط بدنی و حتی سابقه بیماری در خانواده بستگی دارد. با این حال معمولا یک محدوده کلی برای آن مشخص شده است. در بیشتر موارد اگر سطح PSA کمتر از ۴ نانوگرم در هر میلی لیتر خون باشد، طبیعی در نظر گرفته می شود. البته این عدد همیشه قطعی نیست. گاهی ممکن است فردی با PSA کمتر از ۴ هم دچار مشکل پروستات باشد یا برعکس کسی با عددی بالاتر از ۴ هیچ بیماری جدی نداشته باشد. علاوه بر این، مواردی مثل التهاب یا عفونت پروستات، عفونت های ادراری، ورزش شدید و حتی برخی معاینه ها و اقدامات پزشکی می توانند باعث بالا رفتن موقت PSA شوند.
بالا بودن PSA نشانه چه بیماری هایی در پروستات است؟
وقتی سطحPSA بالا می رود، معمولا یکی از مشکلات زیر در پروستات وجود دارد:
- بزرگی خوش خیم پروستات :(BPH) بیشتر در مردان بالای ۴۰ سال دیده می شود و باعث سختی در دفع ادرار، تکرر ادرار یا احساس تخلیه نشدن کامل مثانه می شود.
- التهاب یا عفونت پروستات (پروستاتیت): این مشکل می تواند سطح PSA را بالا ببرد و علائمی مثل سوزش ادرار، درد پایین شکم یا کمر و تکرر ادرار ایجاد کند.
- سرطان پروستات: سرطان پروستات یکی از جدی ترین دلایل بالا بودن PSA است. اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شود، شانس درمان موفق بسیار بیشتر خواهد بود.
چه کسانی بیشتر به آزمایش PSA نیاز دارند؟
آزمایش PSA می تواند برای همه مردان مفید باشد، اما بعضی افراد بیشتر از بقیه به این آزمایش احتیاج دارند چون احتمال مشکلات پروستات در آن ها بالاتر است. به طور مثال:
- مردان بالای ۴۰ یا ۵۰ سال: هرچه سن بیشتر می شود، امکان بزرگ شدن پروستات یا بروز بیماری های آن هم بیشتر می شود.
- افرادی که در خانواده سابقه بیماری دارند: اگر پدر، برادر یا یکی از نزدیکان شخص به سرطان پروستات دچار بوده، بهتر است این افراد زودتر و به طور مرتب آزمایش PSA را انجام دهند.
- کسانی که علائم ادراری دارند: نشانه هایی مثل سختی در شروع ادرار، سوزش هنگام ادرار، تکرر ادرار یا بیدار شدن های مکرر در شب برای دستشویی می تواند نشانه وجود مشکل در پروستات باشد.
- افرادی که در معاینه پزشک مورد مشکوک دارند: اگر پزشک در معاینه پروستات تغییر یا مورد غیرطبیعی تشخیص دهد، این آزمایش کمک می کند دلیل آن مشخص شود.
- مردانی که می خواهند مطمئن باشند سالم هستند: حتی اگر علامت خاصی هم نداشته باشند، انجام این آزمایش به آرامش خاطر کمک می کند و در صورت وجود مشکل، آن را زودتر نشان می دهد.
بهترین زمان و روش انجام آزمایش PSA
معمولا مردان بالای ۵۰ سال بهتر است سالی یک بار آزمایش PSA را بدهند، اما اگر کسی در خانواده نزدیکش مثل پدر یا برادر مشکل پروستات داشته باشد، بهتر است از ۴۰ یا ۴۵ سالگی این کار را شروع کند. همچنین اگر کسی علائمی مثل تکرر ادرار، سختی در دفع ادرار، درد در ناحیه لگن یا حتی خون در ادرار داشته باشد، بهتر است زودتر آزمایش را انجام دهد. این آزمایش بسیار ساده است و فقط با گرفتن یک نمونه خون انجام می شود و نیازی به کار خاصی ندارد، اما برای اینکه نتیجه درست تری به دست بیاید، رعایت چند نکته مهم ضروری است. مثلا بهتر است ۲۴ تا ۴۸ ساعت قبل از آزمایش فعالیت سنگین بدنی مثل ورزش شدید یا دوچرخه سواری نداشته باشید و رابطه جنسی هم نداشته باشید چون این موارد می توانند باعث بالا رفتن سطح PSA شوند. همچنین اگر پزشک اخیرا پروستات شما را به صورت انگشتی معاینه کرده یا نمونه برداری از آن انجام داده، بهتر است چند روز یا حتی چند هفته صبر کنید تا آزمایش دقیق تر شود. در بعضی آزمایشگاه ها ناشتا بودن هم توصیه می شود، هرچند همیشه لازم نیست، اما بهتر است قبل از مراجعه از آزمایشگاه راجع به این موضوع بپرسید.
مراجعه به پزشک برای تشخیص بیماری های پروستات با آزمایش PSA
آزمایش PSA به تنهایی نمی تواند بیماری های پروستات را به طور قطعی نشان دهد و تفسیر نتیجه آن همیشه نیاز به بررسی پزشک متخصص دارد. بالا بودن یا حتی پایین بودن سطح PSA ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد؛ مثلا التهاب یا عفونت پروستات، فعالیت های بدنی سنگین، رابطه جنسی نزدیک به زمان آزمایش یا حتی برخی معاینه ها می توانند روی نتیجه تاثیر بگذارند. به همین دلیل اگر نتیجه آزمایش PSA شما غیرعادی بود یا علائمی مثل سختی در ادرار کردن، سوزش و تکرر ادرار، درد در قسمت لگن یا کاهش میل جنسی داشتید، حتما باید برای بررسی دقیق تر به پزشک مراجعه کنید. پزشک با توجه به شرایط بدن، سابقه بیماری و دیگر آزمایش ها می تواند علت اصلی تغییر سطح PSA را پیدا کند و در صورت نیاز، روش درمان مناسب را پیشنهاد دهد. دکتر سید حمیدرضا آرزه گر، متخصص اورولوژی و جراحی کلیه و مجاری ادراری، از پزشکان باتجربه در این زمینه هستند که با دقت بالا وضعیت سلامت پروستات را بررسی می کنند و بر اساس نتایج آزمایش ها و معاینه ها، بهترین تصمیم درمانی را می گیرند. برای گرفتن وقت یا مشاوره، می توانید از طریق راه های ارتباطی موجود در سایت دکتر آرزه گر اقدام کنید و از راهکارهای تخصصی ایشان استفاده کنید.
