سنگ کلیه یکی از شایعترین مشکلات دستگاه ادراری است که بسیاری از افراد حداقل یک بار در زندگی با آن مواجه میشوند. تجربه دفع سنگ کلیه معمولاً دردناک است و بیماران اغلب سؤال میکنند: «چند روز طول میکشد سنگ کلیه دفع شود؟» در این مقاله، تلاش کردهایم به این سؤال به صورت کامل پاسخ دهیم و راهکارهایی برای تسریع فرآیند دفع سنگ و کاهش درد ارائه کنیم.
سنگ کلیه چیست و چگونه شکل میگیرد؟
سنگهای کلیه تودههای جامدی هستند که از تجمع مواد معدنی و شیمیایی موجود در ادرار شکل میگیرند. ترکیباتی مانند کلسیم، اگزالات، اسید اوریک و فسفات به طور طبیعی در بدن وجود دارند و میزان اضافی آنها از طریق ادرار دفع میشود. با این حال، افزایش غلظت این مواد یا اختلال در فرآیند دفع آنها میتواند باعث کریستالیزه شدن و تشکیل سنگ شود. عوامل مختلفی میتوانند خطر ابتلا به سنگ کلیه را افزایش دهند:
- مصرف بیش از حد پروتئین و ویتامین D
- نوشیدن ناکافی آب و کمآبی بدن
- چاقی و اختلالات متابولیک
- ابتلا به نقرس یا بیماریهای التهابی روده
- سابقه خانوادگی یا جنسیت مردانه
گاهی اوقات علت ایجاد سنگ مشخص نیست، اما سبک زندگی و عادات غذایی نقش مهمی در ایجاد این مشکل دارند.
علائم وجود سنگ کلیه
تشخیص زودهنگام سنگ کلیه اهمیت بالایی دارد. علائم رایج شامل موارد زیر هستند:
- درد شدید در کمر و پهلو، که معمولاً ناگهانی شروع میشود
- وجود خون در ادرار
- نیاز مداوم به دفع ادرار
- درد هنگام ادرار کردن
- ادرار کدر یا دارای بوی نامطبوع
- کم بودن حجم ادرار یا انسداد کامل ادرار
سنگ کلیه ابتدا در خود کلیه تشکیل میشود و سپس به حالب منتقل میشود؛ حالبی که کلیه را به مثانه متصل میکند. اندازه و محل سنگ تعیینکننده مدت زمان دفع آن است.
چه مدت طول میکشد تا سنگ کلیه دفع شود؟
مدت زمان دفع سنگ کلیه به دو عامل اصلی بستگی دارد: اندازه سنگ و محل قرارگیری آن در حالب.
اندازه سنگ
اندازه سنگ کلیه یکی از عوامل اصلی تعیینکننده مدت زمان دفع آن است و هرچه سنگ بزرگتر باشد، احتمال نیاز به درمان پزشکی بیشتر است.
- سنگهای کمتر از ۴ میلیمتر: حدود ۸۰٪ از این سنگها به طور طبیعی دفع میشوند و فرآیند دفع معمولاً تا یک ماه طول میکشد.
- سنگهای ۴ تا ۶ میلیمتر: این سنگها ممکن است نیاز به درمان دارویی داشته باشند، اما تقریباً ۶۰٪ آنها به صورت طبیعی دفع میشوند. فرآیند دفع معمولاً ۴۵ روز طول میکشد.
- سنگهای بزرگتر از ۶ میلیمتر: احتمال دفع طبیعی این سنگها تنها حدود ۲۰٪ است و در بسیاری از موارد نیاز به مداخلات پزشکی یا جراحی وجود دارد. دفع این سنگها ممکن است تا یک سال طول بکشد.
محل سنگ
سنگهایی که در انتهای حالب نزدیک به مثانه قرار دارند، راحتتر دفع میشوند. تحقیقات نشان میدهد:
- ۷۹٪ از سنگهای انتهای حالب به خودی خود دفع میشوند
- در سنگهای نزدیک به کلیه، شانس دفع طبیعی حدود ۴۸٪ است
بنابراین، اندازه و محل سنگ تعیینکننده اصلی مدت زمان انتظار برای دفع آن هستند.
راههای کمک به دفع سریعتر سنگ کلیه
اگرچه سنگهای کوچک معمولاً به خودی خود دفع میشوند، اما اقداماتی وجود دارد که میتواند فرآیند دفع را تسریع کرده و درد را کاهش دهد:
افزایش مصرف مایعات: نوشیدن آب کافی باعث افزایش حجم ادرار و حرکت سنگ میشود. توصیه میشود روزانه ۲ تا ۳ لیتر آب و آب مرکباتی مانند پرتقال یا گریپفروت مصرف کنید.
تغییر رژیم غذایی: مصرف غذاهای کم نمک و کم پروتئین میتواند از رشد سنگ جلوگیری کند. با این حال، این مواد غذایی برای سلامت بدن ضروری هستند؛ بنابراین حتماً با پزشک درباره رژیم مناسب مشورت کنید.
کنترل درد: مصرف مسکنهایی مانند ایبوپروفن یا استفاده از پدهای گرم میتواند درد ناشی از عبور سنگ را کاهش دهد، اما فرآیند دفع سنگ را تسریع نمیکند.
درمان پزشکی غیرجراحی
در برخی موارد، پزشک برای تسهیل دفع سنگ دارو تجویز میکند یا روشهای غیرجراحی را توصیه میکند:
مسدود کنندههای کانال کلسیم: این داروها مانع اسپاسم حالب میشوند و به گشاد شدن آن کمک کرده و دفع سنگ را تسهیل میکنند.
مسدود کنندههای آلفا: این داروها عضلات حالب را شل میکنند و عبور سنگ را آسانتر میسازند. همچنین درد ناشی از اسپاسم کاهش مییابد.
لیتوتریپسی (سنگشکنی با امواج شوک): در این روش غیرجراحی، امواج صوتی با انرژی بالا سنگ را خرد میکنند تا قطعات کوچکتر راحتتر دفع شوند. بیمار معمولاً پس از یک یا دو روز از بیمارستان ترخیص میشود.
چه زمانی عمل جراحی لازم است؟
اگر سنگ بزرگتر از ۶ میلیمتر باشد یا مانع جریان ادرار شود، احتمالاً نیاز به عمل جراحی وجود دارد. شرایط دیگری که ممکن است جراحی ضرورت پیدا کند شامل موارد زیر هستند:
- ایجاد درد شدید و غیرقابل کنترل
- وجود علائم عفونت، تب یا استفراغ
- افزایش اندازه سنگ یا عدم پیشرفت در دفع آن
در این مواقع، پزشک تصمیم میگیرد که سنگ فوراً برداشته شود تا از آسیب کلیوی و عفونت جلوگیری شود.
نکات مهم در طول دوره انتظار برای دفع سنگ
در طول دورهای که منتظر دفع طبیعی سنگ کلیه هستید، رعایت نکات مراقبتی میتواند روند دفع را تسهیل کرده و از بروز عوارض جلوگیری کند.
- پیگیری منظم با پزشک: مراجعه منظم به پزشک برای بررسی وضعیت سنگ و کنترل علائم، به تشخیص تغییرات مهم و اقدام به موقع کمک میکند.
- هیدراته نگه داشتن بدن: نوشیدن مایعات کافی و منظم باعث افزایش جریان ادرار و کاهش احتمال بزرگتر شدن سنگ میشود.
- رژیم غذایی مناسب: مصرف میوهها و سبزیجات تازه و کاهش نمک و پروتئین اضافی میتواند از رشد سنگ جلوگیری کند و سلامت کلیهها را حفظ کند.
- استفاده از داروهای تجویزی: تنها داروهایی که پزشک تجویز کرده است مصرف شود تا دفع سنگ راحتتر و با کمترین عارضه انجام شود.
عوارض احتمالی عدم درمان سنگ کلیه
اگر سنگ کلیه درمان نشود یا به موقع دفع نشود، ممکن است مشکلات زیر ایجاد شود:
- انسداد جریان ادرار
- عفونت دستگاه ادراری
- آسیب به کلیه و کاهش عملکرد آن
- درد شدید و مزمن
بنابراین، مراجعه سریع به پزشک و پیروی از توصیههای درمانی اهمیت بالایی دارد.
نتیجهگیری
مدت زمان دفع سنگ کلیه بستگی مستقیم به اندازه و محل قرارگیری آن دارد. سنگهای کوچک و نزدیک به مثانه معمولاً در چند روز تا چند هفته دفع میشوند، در حالی که سنگهای بزرگتر یا نزدیک کلیه ممکن است ماهها یا حتی یک سال زمان نیاز داشته باشند.
با رعایت مصرف مایعات کافی، رژیم غذایی مناسب، کنترل درد و پیگیری با پزشک میتوان فرآیند دفع سنگ را آسانتر و کمدردتر کرد. در صورت مشاهده درد شدید یا علائم عفونت، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
معرفی پزشک متخصص برای درمان سنگ کلیه
برای گرفتن نوبت اینترنتی و مشاوره تخصصی درباره سنگ کلیه، میتوانید با دکتر سیدحمیدرضا آرزهگر، متخصص جراحی کلیه، مجاری ادراری و تناسلی (اورولوژی) تماس بگیرید یا به راحتی نوبت آنلاین خود را ثبت کنید. دکتر آرزهگر با سالها تجربه در تشخیص و درمان سنگ کلیه و مشکلات ادراری، بهترین روشهای درمانی را با رویکردی حرفهای و همراه با راهنماییهای کاربردی ارائه میدهند تا روند درمان برای شما آسان و مطمئن باشد.
