لخته شدن خون در وریدهای کلیوی (ترومبوز ورید رنال)؛ علائم، علل و روشهای تشخیص و درمان
ترومبوز ورید رنال یکی از اختلالات مهم و نسبتاً نادر کلیوی است که طی آن لخته خون در وریدهای کلیه تشکیل میشود و جریان طبیعی خون از کلیه به سمت ورید اجوف مختل میگردد. هرچند این مشکل میتواند بدون علامت باشد، اما در بسیاری از موارد به شکل درد پهلو، وجود خون در ادرار یا حتی بروز لخته در ریه بروز پیدا میکند. تشخیص سریع و درمان بهموقع اهمیت بسیار زیادی دارد، زیرا هرگونه تأخیر میتواند عملکرد کلیه را تهدید کند و حتی منجر به آسیب کلیوی دائمی شود.
این بیماری ممکن است در هر سنی دیده شود اما در برخی افراد مانند بیماران کلیوی یا کسانی که کمآبی شدید دارند، خطر آن بیشتر است. در ادامه، نگاهی دقیقتر به علائم، علل، روشهای تشخیص و درمان این اختلال میاندازیم.
ترومبوز ورید رنال چیست؟
ترومبوز ورید رنال زمانی رخ میدهد که یک لخته خون (ترومبوز) در سیاهرگ اصلی خروجی کلیه تشکیل شود. وظیفه این ورید، خارج کردن خون تصفیهنشده از کلیه و انتقال آن به سیستم گردش خون است. تشکیل لخته باعث کاهش جریان خون، احتقان کلیه، التهاب و اختلال در عملکرد کلیه میشود.
در مراحل حاد، این اختلال میتواند دردناک و خطرناک باشد؛ اما در مراحل مزمن، ممکن است بدون علامت باقی بماند و فقط در تصویربرداریها تشخیص داده شود.
علائم ترومبوز ورید رنال
شدت علائم به سرعت تشکیل لخته و میزان انسداد جریان خون بستگی دارد. شایعترین علائم عبارتاند از:
- ادرار خونین (هماتوری): یکی از بارزترین نشانهها که ممکن است خفیف یا واضح باشد.
- کاهش حجم ادرار: به دلیل اختلال در جریان خون و کاهش عملکرد کلیه.
- درد پهلو یا کمردرد: معمولاً در یک سمت و شبیه درد سنگ کلیه، اما اغلب مبهمتر و مداومتر.
- تورم کلیه و احساس فشار: به دلیل تجمع خون در بافت کلیه.
- ایجاد لخته در ریه (آمبولی ریوی): در برخی موارد اولین و خطرناکترین علامت است و میتواند با تنگی نفس، درد قفسه سینه یا سرفه خونی همراه باشد.
- علائم عمومی: تب خفیف، تهوع، یا احساس ناخوشی عمومی.
در موارد مزمن، ممکن است بیمار حتی هیچ علامتی نداشته باشد و این مشکل هنگام بررسی بیماریهای دیگر به صورت اتفاقی کشف شود.
دلایل و عوامل خطر
علل ایجاد لخته در ورید کلیوی متفاوتاند و برخی از مهمترین آنها عبارتاند از:
سندرم نفروتیک: شایعترین علت ترومبوز ورید کلیوی است. در این بیماری، بدن پروتئین زیادی از طریق ادرار از دست میدهد که باعث افزایش انعقادپذیری خون و تشکیل لخته میشود.
کمآبی بدن: کمآبی شدید، مخصوصاً در کودکان و سالمندان، باعث افزایش غلظت خون و افزایش احتمال لختهشدن میشود.
آسیب یا جراحی کلیه: آسیب مستقیم به کلیه یا جراحیها میتواند زمینهساز ایجاد لخته باشد.
تومورهای کلیوی: برخی تومورها با فشار بر ورید یا ورود به آن موجب انسداد و تشکیل لخته میشوند.
بیماریهای انعقادی: افرادی که اختلالات ژنتیکی یا کسبشده در سیستم انعقاد دارند، بیشتر در معرض این مشکل قرار میگیرند.
ضربه مستقیم به پهلو: آسیب فیزیکی میتواند دیواره ورید را تحریک کرده و لخته ایجاد کند.
مصرف برخی داروها: داروهایی که جریان خون یا سیستم انعقادی را تحتتأثیر قرار میدهند میتوانند خطر را افزایش دهند.
ترومبوز ورید رنال در کودکان
اگرچه این بیماری بیشتر در بزرگسالان دیده میشود، اما کودکان نیز خصوصاً نوزادان دچار کمآبی یا سپسیس ممکن است دچار آن شوند. در کودکان، نشانههایی مانند بیحالی، تورم شکم، کاهش ادرار یا وجود خون در پوشک میتواند هشداردهنده باشد و نیاز به بررسی سریع دارد.
روشهای تشخیص ترومبوز ورید رنال
تشخیص دقیق، نیازمند ترکیبی از معاینات و آزمایشهای تصویربرداری است. مهمترین روشهای تشخیص عبارتاند از:
سونوگرافی داپلر: یکی از اولین و در دسترسترین روشها برای بررسی جریان خون در کلیهها و تشخیص انسداد احتمالی.
سیتی آنژیو : دقیقترین روش برای مشاهده لخته، مسیر جریان خون و وضعیت وریدهای کلیوی.
امآرآی آنژیوگرافی: روش بدون اشعه با دقت بالا، مناسب برای بیمارانی که امکان انجام CT ندارند.
آزمایش ادرار و خون: برای بررسی عملکرد کلیه، تشخیص هماتوری و بررسی علائم سندرم نفروتیک یا اختلالات انعقادی.
آزمایش D-Dimer (برای بررسی احتمال وجود لخته در بدن): تشخیص سریع اهمیت ویژهای دارد، زیرا درمان مؤثر کاملاً وابسته به زمان و میزان پیشرفت بیماری است.
روشهای درمان ترومبوز ورید رنال
نوع درمان بستگی به علت اصلی، شدت انسداد و وضعیت عمومی بیمار دارد. گزینههای اصلی درمان شامل موارد زیر است:
داروهای ضدانعقاد (رقیقکننده خون): رایجترین درمان. داروهایی مثل هپارین و وارفارین از بزرگتر شدن لخته جلوگیری کرده و بدن را قادر میکنند آن را بهتدریج از بین ببرد.
درمان علت زمینهای: مثلاً در سندرم نفروتیک، کنترل پروتئینوری و کاهش التهاب اهمیت دارد.
ترومبولیز (حل کردن لخته): در موارد شدید و حاد، داروهای حلکننده لخته بهصورت موضعی یا سیستمیک تزریق میشوند.
آنژیوپلاستی یا جراحی: در موارد بسیار شدید که لخته باعث انسداد گسترده شده یا کلیه در خطر نکروز قرار دارد، مداخلات جراحی برای باز کردن ورید یا برداشتن لخته انجام میشود.
کنترل علائم و حمایت از عملکرد کلیه: دریافت مایعات کافی، تنظیم فشار خون و در برخی موارد دیالیز موقت برای حفظ عملکرد بدن ضروری است.
عوارض احتمالی عدم درمان ترومبوز ورید رنال
در صورت درماننشدن یا تشخیص دیرهنگام، ترومبوز ورید رنال میتواند باعث:
- نارسایی کلیه
- آمبولی ریوی (خطرناک و تهدیدکننده حیات)
- درد مزمن پهلو
- کاهش دائمی عملکرد کلیه شود. بنابراین پیگیری درمان و مراجعه منظم به متخصص ضروری است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر هر یک از علائم زیر را دارید، مراجعه سریع به متخصص اورولوژی ضروری است:
- وجود خون در ادرار
- درد ناگهانی یا مداوم پهلو
- کاهش خروج ادرار
- تنگی نفس یا درد قفسه سینه
- تورم پاها یا صورت
- علائم سندرم نفروتیک
تشخیص زودهنگام میتواند از آسیب دائمی کلیه جلوگیری کند.
معرفی پزشک متخصص
برای بررسی تخصصی، تشخیص دقیق و درمان ترومبوز ورید رنال، مراجعه به اورولوژیست باتجربه اهمیت بالایی دارد. دکتر سیدحمیدرضا آرزهگر – متخصص جراحی کلیه، مجاری ادراری و تناسلی (اورولوژی) با تجربه در درمان اختلالات کلیوی، بیماریهای مجاری ادراری، خون در ادرار، لختههای ادراری و بیماریهای اورولوژیک پیچیده هستند.
شما میتوانید با مراجعه به مطب ایشان، روند تشخیص و درمان بیماری خود را با اطمینان آغاز کنید و از راهکارهای درمانی دقیق، علمی و مطابق با استانداردهای روز بهرهمند شوید. دکتر آرزهگر با بررسی دقیق علت زمینهای، انتخاب بهترین روش درمان و پیگیری مراحل درمانی، به شما کمک میکنند تا در کوتاهترین زمان ممکن سلامت کلیوی خود را بازیابید.
