وازکتومی چیست و چرا متخصص اورولوژی؟
وازکتومی که در اصطلاح عامیانه به آن عمل بستن لوله مردان نیز گفته میشود، یک روش جراحی سرپایی و دائمی برای جلوگیری از بارداری است. این عمل با قطع مسیر لولههای و مانع از رسیدن اسپرم به مایع منی هنگام انزال میشود و در نتیجه، فرد را عقیم میسازد. این روش به عنوان یک راهحل دائمی پیشگیری از بارداری، نیازمند تصمیمگیری آگاهانه و انجام توسط پزشکی است که تخصص و مهارت لازم در ساختار حساس دستگاه ادراری-تناسلی مردان را داشته باشد. فردی که قصد انجام این عمل را دارد، باید منحصراً به متخصص اورولوژی مراجعه کند. در این مقاله به صورت جامع به تشریح وازکتومی، نقش متخصص اورولوژی و بررسی دقیق عوارض احتمالی این عمل میپردازیم.
اورولوژی چیست؟
اورولوژی یک رشته تخصصی در پزشکی و جراحی است که بر مطالعه، تشخیص و درمان بیماریهای مرتبط با دستگاه ادراری مردان و زنان و دستگاه تناسلی مردان تمرکز دارد. یک متخصص اورولوژی تحصیلات گستردهای در زمینههایی چون کلیهها، مثانه، پروستات، آلت تناسلی و بیضهها کسب کرده است.
وظایف و زمینههای فعالیت متخصص اورولوژی بسیار گسترده است، که شامل:
- تشخیص و درمان سنگهای کلیه و مجاری ادراری.
- درمان اختلالات پروستات (مانند بزرگی پروستات و سرطان پروستات).
- مدیریت بیماریهای مقاربتی (مانند زگیل تناسلی).
- جراحیهای ناباروری مردان (مانند واریکوسل).
- و انجام عملهای پیشگیری از بارداری دائمی مانند وازکتومی.
به دلیل اینکه وازکتومی مستقیماً با لولههای اسپرمبر که بخشی از سیستم تناسلی مردان است، سروکار دارد، متخصص اورولوژی تنها پزشک واجد شرایط برای انجام این عمل است.
وازکتومی: روشی ساده با اثرات دائمی
وازکتومی، یک روش بسیار مؤثر و بیخطر برای کنترل موالید است. این عمل به عنوان عقیمسازی مردانه نیز شناخته میشود و یک جراحی سرپایی محسوب میشود.
فرایند جراحی وازکتومی
عمل بستن لوله مردان معمولاً کمتر از ۳۰ دقیقه به طول میانجامد و در اغلب موارد در مطب پزشک یا یک مرکز جراحی محدود (سرپایی) تحت بیحسی موضعی انجام میشود و نیازی به بستری شدن شبانه ندارد.
مراحل اصلی جراحی
- برش و دسترسی: پزشک برشهای کوچکی (یا یک سوراخ کوچک در روش وازکتومی بدون تیغ) در کیسه بیضه ایجاد میکند تا به لولههای اسپرمبر دسترسی پیدا کند.
- قطع واس دِفِرانس: این لولهها (که در هر بیضه یکی وجود دارد) مسئول انتقال اسپرم از بیضه به مجرای ادرار هستند. متخصص اورولوژی یک قطعه کوچک از هر لوله را برمیدارد و فاصله کوتاهی بین دو انتهای آن ایجاد میکند.
- مهر و موم کردن: انتهای لولهها با استفاده از بخیه، کلمپهای جراحی، یا کوتر کردن (سوزاندن با حرارت) بسته میشوند تا مسیر اسپرم برای همیشه مسدود شود.
- عقیمسازی دائم: پس از بسته شدن لولهها، اسپرمها همچنان در بیضه تولید میشوند اما قابلیت عبور به مایع منی و خروج از بدن را ندارند. بدن به طور طبیعی اسپرمهای تولید شده را جذب میکند.
تذکر مهم: وازکتومی بر تولید هورمونهای مردانه (تستوسترون)، توانایی ارگاسم، یا حجم انزال تأثیری نمیگذارد. فرد همچنان میتواند انزال و ارگاسم داشته باشد؛ تنها تفاوت این است که مایع منی عاری از اسپرم خواهد بود.
عوارض و مدیریت ریسک وازکتومی
وازکتومی یکی از ایمنترین روشهای پیشگیری از بارداری است، اما مانند هر روش جراحی، خالی از عوارض نیست.
عوارض شایع و موقت
عوارض شایع که اغلب جدی نیستند و طی چند روز تا چند هفته برطرف میشوند، عبارتند از:
- درد و تورم خفیف: احساس درد کم و تورم در ناحیه کیسه بیضه بلافاصله پس از عمل.
- کبودی و خونریزی: ممکن است کبودی یا خونریزی جزئی در محل برشها رخ دهد.
- التهاب موضعی: کمی التهاب در ناحیه عمل که با استراحت و داروهای ضد التهاب قابل کنترل است.
عوارض نادر و نیازمند پیگیری تخصصی
حدود ۱ تا ۲ درصد از مردان ممکن است عوارض طولانیمدت را تجربه کنند که هرچند نادرند، اما در صورت وقوع باید حتماً توسط متخصص اورولوژی پیگیری شوند:
- درد بیضه مزمن: دردی که پس از چند هفته از بین نمیرود و میتواند ناشی از فشار یا احتقان در اپیدیدیم (لولهای که اسپرم را جمعآوری میکند) باشد.
- گرانولوم اسپرم: یک توده سفت و کوچک ناشی از نشت اندک اسپرم از انتهای بریده شده لوله واس دِفِرانس. این توده معمولاً بیخطر و بدون علامت است، اما گاهی باعث التهاب میشود.
- اسپرماتوسل: کیستی حاوی مایع و اسپرم که در اپیدیدیم تشکیل میشود.
- هیدروسل: تجمع مایع شفاف در کیسه اطراف بیضه که باعث تورم کیسه بیضه میشود.
- عفونت: هرچند نادر است، اما عفونت در محل برش میتواند اتفاق بیفتد که نیازمند درمان آنتیبیوتیکی است.
توصیه پزشکی: در صورت مشاهده هرگونه تورم شدید، تب، یا درد غیرقابل تحمل، باید بلافاصله به متخصص اورولوژی مراجعه کرد.
زندگی پس از وازکتومی: چه تغییراتی انتظار میرود؟
وازکتومی بلافاصله پس از عمل ۱۰۰% مؤثر نیست. اسپرمهای باقیمانده در لولهها باید به طور کامل تخلیه شوند. به همین دلیل، زوجین باید تا زمان تأیید نهایی از روشهای پیشگیری دیگر استفاده کنند. معمولاً ۳ تا ۶ ماه پس از عمل، مرد باید یک آزمایش آنالیز مایع منی انجام دهد تا اطمینان حاصل شود که هیچ اسپرمی در مایع منی وجود ندارد. تنها پس از تأیید عدم وجود اسپرم، عمل قطعی تلقی میشود.
همانطور که ذکر شد، وازکتومی بر میل جنسی، ارگاسم یا احساسات جنسی تأثیری ندارد. در واقع، برخی زوجین پس از اطمینان از عقیمسازی و حذف نگرانی بارداری ناخواسته، کیفیت روابط جنسی بهبود یافتهای را گزارش میدهند.
گرچه وازکتومی به عنوان یک روش دائمی شناخته میشود، اما در صورت پشیمانی فرد، امکان انجام عمل وازووازوستومی (جراحی باز کردن و پیوند مجدد لولهها) وجود دارد. با این حال، موفقیت این عمل برگشتپذیر به عوامل متعددی از جمله زمان گذشته از وازکتومی و مهارت جراح بستگی دارد و تضمینی برای بازیابی کامل باروری وجود ندارد.
ملاحظات فرهنگی و حقوقی: وازکتومی در ایران
در برخی کشورها از جمله ایران، مسائل حقوقی و فرهنگی پیرامون روشهای عقیمسازی ممکن است اعمال وازکتومی را محدود کند. همانطور که در بخش پرسشهای مرتبط مقاله اصلی آمده است، برخی از متخصصان اورولوژی به دلیل مخالفت با قوانین یا سیاستهای جمعیتی کشور، از انجام این عمل خودداری میکنند.
اهمیت مشاوره: متقاضیان باید پیش از تصمیمگیری نهایی، علاوه بر مشاوره کامل پزشکی در خصوص عوارض و دائمی بودن عمل، در خصوص امکان انجام آن در کشور یا قوانین حاکم نیز اطلاعات کافی کسب نمایند.
تماس و مشاوره با متخصص اورولوژی
برای دریافت مشاوره تخصصی در زمینه سلامت دستگاه ادراری-تناسلی، ارزیابی شرایط لازم برای وازکتومی یا پیگیری سایر بیماریهای اورولوژی، میتوانید به متخصص اورولوژی مراجعه کنید.
دکتر آرزهگر به عنوان متخصص اورولوژی، دارای دانش و مهارت عمیق در آناتومی و جراحیهای سیستم ادراری و تناسلی مردان هستند. این تخصص، ایشان را به مرجع اصلی برای مشاوره، تشخیص و درمان شرایطی نظیر وازکتومی، سنگهای کلیه، بیماریهای پروستات و سایر اختلالات اورولوژی تبدیل میکند.
