بسیاری از افراد تصور میکنند که داشتن دو کلیه برای ادامه حیات کاملاً ضروری است؛ اما واقعیت این است که زندگی با یک کلیه کاملاً امکانپذیر است و بیشتر افراد میتوانند زندگی طبیعی، سالم و فعالی داشته باشند.
کلیهها وظیفه تصفیه خون، دفع مواد زائد، تنظیم فشار خون و تعادل الکترولیتها را بر عهده دارند. زمانی که تنها یک کلیه سالم وجود داشته باشد، همان کلیه میتواند با افزایش عملکرد خود، نیازهای بدن را تأمین کند. البته مراقبت و محافظت از کلیه باقیمانده اهمیت ویژهای دارد.
چرا برخی افراد فقط یک کلیه دارند؟
دلایل مختلفی برای داشتن یک کلیه وجود دارد که میتواند مادرزادی یا اکتسابی باشد:
تولد با یک کلیه (آژنزی کلیه): برخی افراد بهصورت مادرزادی فقط با یک کلیه متولد میشوند. این وضعیت که به آن آژنزی کلیه گفته میشود، معمولاً بهصورت اتفاقی کشف میشود و اغلب فرد زندگی طبیعی خواهد داشت.
دیسپلازی کلیه: در این حالت فرد با دو کلیه متولد میشود، اما یکی از آنها بهطور کامل رشد نکرده و عملکرد مؤثری ندارد. در نتیجه عملاً فقط یک کلیه فعال خواهد بود.
برداشتن کلیه به دلیل بیماری: گاهی به دلیل بیماریهایی مانند عفونت شدید، آسیبدیدگی یا تومور، یکی از کلیهها طی جراحی برداشته میشود.
اهدای کلیه: برخی افراد سالم، یکی از کلیههای خود را برای نجات جان فرد دیگری اهدا میکنند. اهدای کلیه معمولاً تأثیر منفی جدی بر کیفیت زندگی اهداکننده ندارد، به شرطی که تحت نظر پزشک باشد.
اگر فردی فقط با یک کلیه سالم متولد شود چه اتفاقی میافتد؟
در بیشتر موارد، افراد دارای یک کلیه مادرزادی، زندگی طبیعی و بدون محدودیت جدی دارند. کلیه سالم باقیمانده معمولاً با گذشت زمان تطابق پیدا کرده و عملکرد خود را افزایش میدهد.
با این حال، در برخی افراد ممکن است در طول سالها موارد زیر دیده شود:
- کاهش خفیف عملکرد کلیه
- افزایش احتمال فشار خون بالا
- مقدار کمی پروتئین در ادرار
این تغییرات معمولاً خفیف هستند و اغلب تأثیر جدی بر طول عمر فرد ندارند. بسیاری از این افراد تا سنین بالا بدون مشکل جدی زندگی میکنند.
آیا افراد دارای یک کلیه در معرض بیماریهای کلیوی هستند؟
در حالت کلی، اگر کلیه باقیمانده سالم باشد، خطر بروز نارسایی کلیه پایین است. اما عواملی مانند فشار خون بالا، دیابت، چاقی و مصرف بیرویه داروهای مسکن میتوانند به کلیه آسیب بزنند. به همین دلیل توصیه میشود افراد دارای یک کلیه:
- فشار خون خود را بهطور منظم کنترل کنند
- آزمایش دورهای عملکرد کلیه انجام دهند
- از مصرف خودسرانه داروها خودداری کنند
- سبک زندگی سالم داشته باشند
سبک زندگی سالم برای افراد دارای یک کلیه
افرادی که تنها یک کلیه دارند، با رعایت چند اصل ساده میتوانند کیفیت زندگی خود را حفظ کرده و از کلیه باقیمانده به خوبی محافظت کنند:
- مصرف رژیم غذایی متعادل با میزان کنترلشده پروتئین و پرهیز از زیادهروی در مصرف گوشت و مکملهای بدنسازی
- گنجاندن میوهها، سبزیجات تازه و غلات کامل در برنامه غذایی روزانه
- نوشیدن آب کافی در طول روز (متناسب با شرایط بدنی و توصیه پزشک)
- انجام فعالیت بدنی منظم و سبک تا متوسط مانند پیادهروی، شنا یا دوچرخهسواری
- پرهیز از ورزشهای پربرخورد یا فعالیتهایی که احتمال ضربه مستقیم به ناحیه کلیه دارند
- حفظ وزن متعادل و جلوگیری از اضافهوزن
- داشتن خواب کافی و باکیفیت
- مدیریت استرس از طریق تکنیکهایی مانند مدیتیشن، تنفس عمیق یا یوگا
رعایت این نکات میتواند به حفظ عملکرد مطلوب کلیه و ارتقای سلامت عمومی بدن کمک کند.
طول عمر افرادی که یک کلیه دارند چقدر است؟
در بیشتر موارد، اگر کلیه باقیمانده سالم باشد، طول عمر افراد دارای یک کلیه مشابه افراد دارای دو کلیه است.
بدن توانایی تطابق دارد و کلیه سالم میتواند عملکرد مورد نیاز بدن را بهخوبی تأمین کند.
بسیاری از افرادی که با یک کلیه متولد شدهاند یا یک کلیه خود را اهدا کردهاند، زندگی طبیعی و فعالی دارند.
البته حفظ سلامت عمومی، تغذیه مناسب و پیگیریهای پزشکی منظم اهمیت زیادی دارد.
با مراقبت صحیح، احتمال بروز عوارض جدی کاهش یافته و فرد میتواند طول عمر طبیعی داشته باشد.
مراجعه به متخصص برای حفظ سلامت کلیه
اگر تنها یک کلیه دارید، انجام معاینات دورهای و دریافت مشاوره تخصصی برای حفظ سلامت کلیه باقیمانده اهمیت زیادی دارد. پیگیری منظم وضعیت عملکرد کلیه، بررسی فشار خون و دریافت توصیههای اختصاصی میتواند از بروز عوارض احتمالی جلوگیری کند.
در این زمینه، سید حمیدرضا آرزهگر متخصص جراحی کلیه و مجاری ادراری (اورولوژی)، با تجربه در ارزیابی و درمان بیماریهای کلیوی، میتواند با بررسی دقیق شرایط هر فرد، راهکارهای مناسب برای حفظ عملکرد کلیه و داشتن زندگی سالم و ایمن را ارائه دهد.
برای اطمینان از سلامت کلیه و دریافت برنامه مراقبتی اختصاصی، مشاوره با پزشک متخصص بهترین تصمیم خواهد بود.
